Ja knikken
Als kind vond ik het al een mooi woord: jaknikker. Zo’n woord dat precies verbeeldt wat het doet. Op en neer gaan, zoals een ja-knikkend hoofd. In ieder gesprek doe je het ongemerkt heel vaak. Taalkundigen ontdekten het belang ervan. Als je het niet doet, gaat het zeker bij jonge kinderen snel mis. Probeer het maar eens (en dat is niet eens zo gemakkelijk): luisteren zonder knikken en zonder iets te zeggen. Degene naar wie je luistert, raakt al snel in de war.
‘Jaknikker’ is een prachtig woord voor het apparaat dat olie uit de grond pompt. We kennen ze allemaal. De mensen die groot geworden zijn in Schoonebeek zeker. De velden stonden er jarenlang vol mee. En het heeft de regio Schoonebeek veel gebracht. Al was het maar omdat de NAM een voorbeeldige werkgever was. Ze betaalden goed. Ze investeerden in het dorp. En als er eens een keer per ongeluk een half dorp onder de olie kwam te zitten, werd het snel opgelost.
Toen de olieproductie stopte, werden de jaknikkers snel opgeruimd. Ook dat deed de NAM netjes. Daarom is het buitengewoon lastig om nog ergens een jaknikker te vinden. Er staat er nog 1 bij het winkelcentrum in Schoonebeek. In Nieuw-Schoonebeek leek ze dat ook wel wat. Een club enthousiaste mannen ging op zoek. Ze vonden er zowaar nog 1 bij het voormalige hoofdkantoor van de Esso in Breda. Dat bedrijf was graag bereid om de jaknikker een mooi plaatsje in Nieuw-Schoonebeek te geven.
Dat is makkelijk gezegd. Maar het is nog niet zo eenvoudig om zo’n complex apparaat te verplaatsten, laat staan te installeren. Dan ontstaat dat typisch Drentse gevoel van samen de schouders eronder te zetten. Met behulp van veel regionale sponsoren wordt de jaknikker naar Nieuw-Schoonebeek verplaatst. Daar is de inmiddels tot ‘jaknikkerteam’ omgedoopte mannenploeg maanden bezig om de boel weer aan de praat te krijgen.
Op de officiële opening komen al gauw 100 mensen op af. Het leeft in het dorp. In mijn openingswoord vraag ik een groot applaus voor die kerels die dit huzarenstukje voor elkaar kregen. Met een druk op de groene knop gaat de jaknikker in werking.
Natuurlijk heeft de olieproductie zijn langste tijd gehad. Maar bij de plaatselijke geschiedenis van Nieuw-Schoonebeek hoort zo’n prachtig stukje industrieel erfgoed. Ik zie opa’s met hun kleinkinderen staan, die dit gekke apparaat maar wat mooi vinden.
Op de terugweg rij ik over Duitsland. Dat geeft me altijd een beetje vakantiegevoel. Ik kan de verleiding weerstaan om te tanken, dat hoort bij de ondernemers uit de gemeente. Maar ik ben nog geen kilometer over de grens of ik zie ze al pompen: jaknikkers. Daar nog wel.