‘Schulden zijn vaak een symptoom’

Gerda Idema

Gerda is geboren en getogen in de Drentse Veenkoloniën. Ze woont en werkt vanuit haar woning in Tweede Exloërmond. Hier heeft ze haar eigen praktijk voor psychosociale hulpverlening en traumatherapie. Haar doel: inwoners van het gebied zich sterker laten voelen en hen stimuleren zelf de regie op hun leven te nemen. Schulden - vaak ontstaan vanuit het verleden, soms generaties terug -ziet ze als een symptoom.

Schuldenproblematiek komt relatief veel voor in de Veenkoloniën. Voor Gerda is het een teken dat er iets aan de hand zou kunnen zijn. “Hoe kan het gebeuren dat meer mensen hier schulden hebben dan elders, soms generatie op generatie? Hoe komt het dat mensen het niet voor elkaar krijgen om uit hun armoede te komen? Ik denk dat het ook te maken heeft met de geschiedenis van deze streek.” 

Angst

Gerda werkte jarenlang bij de GGZ. Vanuit onvrede met wat ze zag, startte ze haar eigen praktijk voor psychosociale hulpverlening. “Veel van de mensen die bij mij komen, melden zich met angstklachten, negatieve gevoelens of hebben geen energie meer. Regelmatig is de oorzaak een ‘intergenerationele angst’. Angst, vaak met schaamte en/of schuld, die van ouders op kinderen wordt overgedragen en waar niet over gesproken wordt. Ik ben hier geboren en getogen. Uit eigen ervaring en van wat ik heb gemaakt in mijn familie, weet ik hoe sterk het zwijgen kan zijn. Het lijkt erop dat mensen moeite hebben hun emoties te uiten, dat hebben ze kennelijk in de loop van de tijd afgeleerd. Dit lijkt vervolgens weer samen te hangen met een collectieve, diepgewortelde angst om tegen de heersende moraal in te gaan en voor jezelf op te komen, om jezelf te ontwikkelen en je hoofd boven het maaiveld uit te steken. Vandaar ook de titel van mijn boek: ‘Sprakeloosheid doorbroken, angst overwonnen’.”

Onderdrukking

Zoals gezegd, ziet Gerda hier een verband met de geschiedenis. “In de Veenkoloniën zijn mensen generaties lang onderdrukt geweest. Wilde je als veenarbeider of als kanaalgraver in dit gebied werk hebben, dan moest je de veenbaas te vriend houden. Gedwongen winkelnering maakte dat je in de winter – veel te duur! – voedsel op de pof kocht in de winkel van de veenbaas, in de zomer werkte je om je schulden af te betalen. Als je wilde overleven, zorgde je dat je je aanpaste. Dat is nog steeds de norm. Niet opvallen, je mond houden, gehoorzaam zijn. Daarbij horen uitspraken als ‘het zal mijn tijd wel duren’ of ‘geboren voor een dubbeltje, zal je nooit een kwartje worden’. De pioniersgeest die hier toch ook aanwezig was, legde het uiteindelijk af tegen een mentaliteit van ‘het is niks, het wordt niks en het zal ook nooit wat worden’. Die instelling wordt overgedragen aan de volgende generatie, met alle gevolgen van dien.”

Afhankelijk

Ze realiseert zich dat ze in haar praktijk vooral te maken heeft met de mensen die zelf ontdekken dat ze er niet uit komen. “In die zin is mijn verhaal misschien wel wat gekleurd, maar omdat ik hier zelf ook ben geboren en opgegroeid, zie ik toch wel een algemene trend. Het valt mij op dat mensen zich vaak afhankelijk opstellen. Afhankelijk van de overheid, de sociale dienst, van een baas of van familie; ze nemen een afwachtende houding aan. Dat biedt ook veiligheid, want dan ben je zelf nergens verantwoordelijk voor. Maar als je je voortdurend aanpast aan de eisen van de omgeving, in plaats van te doen wat je zelf graag zouden willen en te ontdekken welke talenten in jou zitten, is het risico groot dat je uiteindelijk vastloopt in je leven.” 
         
In haar praktijk probeert Gerda mensen te stimuleren om zelf de regie in handen te nemen. “Dat begint met bewustwording, inzichtelijk maken waar knelpunten liggen.  We praten over wat je doet en wat je graag zou willen doen, waar je energie van krijgt, waar je belemmeringen en pijnpunten liggen. Hoe zorg je ervoor dat je er toe doet, hoe overleef je dit alles? Vaak zijn dit allemaal verschillende facetten. Hoe komt dat? Luister je naar jezelf of doe je vooral wat er van je verwacht wordt? Vervolgens kijken we naar hoe je dit alles tot een geheel krijgt, tot wie jij mag zijn - of beter nog: tot wie je bent.” 

Toekomst

De commerciële turfwinning is inmiddels verleden tijd en de Veenkoloniën zijn een krimpgebied. “De regio vergrijst en ontgroent en is verstoken van veel voorzieningen”, zegt Gerda. “Emmen heeft wel industrie, maar na het vertrek van onder andere Philips zijn er geen grote bedrijven meer in de Veenkoloniën. Straks zijn er alleen nog maar zonneweides en windmolens. Op zich prima, maar dat moet niet het enige zijn, dan houden we opnieuw de rest van het land warm ten koste van onszelf. Wat gaan we daaraan doen? Leggen we ons erbij neer of komen we in actie en nemen we initiatief, bijvoorbeeld door onszelf én het gebied te ontwikkelen, bronnen te ontplooien? Ik hoop het laatste, want de inwoners van dit prachtige gebied verdienen een mooie toekomst.” 
Gerda Idema

Ken je geschiedenis

“Wacht niet tot anderen iets gaan doen om jouw situatie te verbeteren”, zegt Gerda. “Echte verandering komt van binnenuit. Daarvoor is bewustwording de eerste stap, want pas als je je ergens bewust van bent, kun je er iets aan doen. Dat kan gaan over je eigen doen en laten (waarom doe je de dingen zoals je ze doet), maar ook over de geschiedenis.  Want, om een beroemde schrijver aan te halen, ‘Wie zijn geschiedenis niet kent is gedoemd deze te herhalen’.” Ze eindigt met een knipoog. “Dat lijkt me toch niet de bedoeling!"